Takgeneral Logo
Takgeneral Logo

فلومتر جابه‌جایی مثبت چیست؟

فلومترهای جابه‌جایی مثبت، ابزارهایی حیاتی در اندازه‌گیری جریان مایعات هستند که براساس اصل جابه‌جایی مایعات عمل می‌کنند. این فلومترها برای اندازه‌گیری دبی مایعات از اجزایی مانند پیستون‌ها، دیافراگم‌ها، توربین‌ها یا دیگر قطعات دوار استفاده می‌کنند. زمانی که مایع از فلومتر عبور می‌کند، این اجزا جابه‌جایی می‌کنند و حجم مایع به‌دقت اندازه‌گیری می‌شود. فلومترهای جابه‌جایی مثبت دارای ویژگی‌هایی از جمله دقت بالا، قابلیت اندازه‌گیری در شرایط مختلف دما و فشار، و عمر طولانی هستند. این فلومترها در صنایع گوناگونی از جمله نفت و گاز، شیمیایی، غذایی، دارویی و آب و فاضلاب مورداستفاده قرار می‌گیرند.

بااین‌حال، نیاز به نگهداری و تعمیرات دوره‌ای برای حفظ دقت و عملکرد بهینه این فلومترها الزامی است. به‌طورکلی، فلومترهای جابه‌جایی مثبت به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی در اندازه‌گیری جریان مایعات، توسط صنایع مختلف جهت کنترل و نظارت بر جریان‌های مختلف مایعات مورداستفاده قرار می‌گیرند.


تعریف فلومتر جابه‌جایی مثبت


فلومتر جابه‌جایی مثبت یک دستگاه سنجش جریان سیالات است که بر اساس اصل ارشمیدس، جریان مایع را با استفاده از تغییر حجم مایع درون یک لولة یا سیستم مخروطی اندازه‌گیری می‌کند. این فلومتر به طور معمول از یک لوله یا سیستم مخروطی تشکیل شده است که به طور متناسب با جریان مایع در آن تغییر شکل می‌دهد. با افزایش جریان، حجم مایع داخل فلومتر افزایش می‌یابد و در نتیجه، شاخص‌هایی مانند فشار یا ارتفاع مایع در سطح فلومتر تغییر می‌کند که این تغییرات به‌عنوان معیاری برای اندازه‌گیری جریان مایع به کار می‌روند. ازآنجاکه فلومتر جابه‌جایی مثبت بر اساس اصول مکانیکی ساده کار می‌کند، دارای دقت و قابلیت اندازه‌گیری بالا بوده و معمولاً در برخی از صنایع مانند نفت و گاز، شیمیایی، و آب‌شناسی مورداستفاده قرار می‌گیرد.

این فلومتر به دلیل عدم وابستگی به خصوصیات فیزیکی مایع مانند چگالی یا ویسکوزیته، می‌تواند در اندازه‌گیری جریان‌های مختلف و مایعات متنوع مورداستفاده قرار گیرد. همچنین، به دلیل عدم وجود قطعات متحرک درون فلومتر، معمولاً دارای عمر طولانی و نیاز به نگهداری و تعمیر کمتری است. از دیگر ویژگی‌های مهم این فلومتر، عدم نیاز به انرژی برای عملکرد آن است که باعث می‌شود در شرایط مختلفی کارایی بالایی داشته باشد.


تاریخچه فلومترهای جابه‌جایی مثبت


تاریخچه فلومترهای جابه‌جایی مثبت به دوران باستان بازمی‌گردد، زمانی که اولین تلاش‌ها برای اندازه‌گیری جریان‌های مایع با استفاده از اصول جابه‌جایی و ارتفاع مایع انجام شد. اما بهبودهای قابل‌توجهی در فناوری و ابزارهای اندازه‌گیری در قرون‌وسطی و دوران رنسانس به وجود آمد. در قرن 17 میلادی، توسعه لوله‌ها و مخازنی با ساختارهای خاص، این فرآیند را بهبود بخشید. اما نخستین فلومتر جابه‌جایی مثبت، به‌عنوان یک تکنولوژی مدرن، در قرن 19 میلادی ظهور کرد. در آن زمان، ابتکاراتی مانند فلومترهای پیستونی و فلومترهای آمپول و غیره، با استفاده از اصول جابه‌جایی مواد مایع برای اندازه‌گیری جریان‌های مایع مورداستفاده قرار گرفتند.

با پیشرفت تکنولوژی و مهندسی، فلومترهای جابه‌جایی مثبت به طور چشمگیری توسعه یافتند، و از آن زمان تاکنون، بهبودهای متعددی در آن‌ها صورت‌گرفته است، از جمله استفاده از سنسورهای الکترونیکی و تکنیک‌های پیشرفته برای دقت و دقت بیشتر در اندازه‌گیری جریان مایعات. به‌طورکلی، تاریخچه فلومترهای جابه‌جایی مثبت نشان می‌دهد که این تکنولوژی از دوران باستان تا به امروز ارتقاء یافته و به یکی از ابزارهای حیاتی برای اندازه‌گیری و کنترل جریان‌های مایعات در صنایع مختلف تبدیل شده است.


نحوه اندازه‌گیری دبی در فلومترهای جابه‌جایی مثبت


فلومترهای جابه‌جایی مثبت از اصل جابه‌جایی مایع برای اندازه‌گیری دبی (جریان مایع) استفاده می‌کنند. این اصل بر مبنای تغییر حجم مایع درون یک لوله یا سیستم مخروطی است.
1. ساختار فلومتر: فلومترهای جابه‌جایی مثبت عموماً از یک لوله یا سیستم مخروطی تشکیل شده‌اند که دارای یک حجم ثابت است. در طول جریان مایع از داخل این لوله یا سیستم مخروطی، حجم مایع تغییر می‌کند و این تغییر حجم به‌عنوان معیاری برای اندازه‌گیری دبی استفاده می‌شود.
2. تغییرات فشار یا ارتفاع مایع: با افزایش جریان مایع، حجم مایع درون فلومتر افزایش می‌یابد و فشار یا ارتفاع مایع در داخل فلومتر نیز افزایش می‌یابد. این تغییرات در فشار یا ارتفاع مایع به‌عنوان معیارهایی برای اندازه‌گیری دبی مورداستفاده قرار می‌گیرند.
3. سنسورها: برای اندازه‌گیری تغییرات فشار یا ارتفاع مایع در داخل فلومتر، از سنسورهای مختلفی مانند سنسورهای فشار یا سنسورهای ارتفاع استفاده می‌شود. این سنسورها به طور مستقیم با مایع در ارتباط هستند و تغییرات آن را به‌دقت اندازه‌گیری می‌کنند.
4. محاسبات: با استفاده از داده‌هایی که توسط سنسورها به دست آمده است، مقدار دبی مایع محاسبه می‌شود. این محاسبات می‌تواند به‌صورت مستقیم با استفاده از روابط ریاضی بین تغییرات فشار یا ارتفاع و دبی انجام شود یا با استفاده از الگوریتم‌های پیشرفته‌تر در دستگاه‌های الکترونیکی و رایانه‌های موجود در فلومترها صورت گیرد.
ضمن این نکات، فلومترهای جابه‌جایی مثبت با استفاده از تغییرات حجم مایع و تغییرات فشار یا ارتفاع مایع درون آن‌ها، دبی مایع را اندازه‌گیری می‌کنند و با استفاده از سنسورها و الگوریتم‌های مختلف، این اندازه‌گیری به‌دقت انجام می‌شود.


اجزای اصلی فلومترهای جابه‌جایی مثبت


اجزای اصلی فلومترهای جابه‌جایی مثبت شامل لوله یا سیستم مخروطی، سنسورها، و محیط الکترونیکی و پردازش داده‌ها هستند. لوله یا سیستم مخروطی وظیفه تشکیل محفظه‌ای برای عبور مایع از آن را برعهده دارد و دارای حجم مشخصی است که تغییرات حجم مایع در داخل آن به‌عنوان معیار برای اندازه‌گیری دبی مایع مورداستفاده قرار می‌گیرد.
سنسورها نیز تغییرات مایع درون لوله یا سیستم مخروطی را اندازه‌گیری می‌کنند که می‌تواند شامل سنسورهای فشار، سنسورهای ارتفاع، سنسورهای دما و دیگر ابزارهای حسگر باشد. در نهایت، محیط الکترونیکی و پردازش داده‌ها اطلاعات جمع‌آوری شده توسط سنسورها را پردازش می‌کند و مقدار دبی مایع را محاسبه می‌کند. این محیط می‌تواند شامل رایانه‌ها، میکروکنترلرها، صفحات نمایش، و سایر تجهیزات الکترونیکی مرتبط باشد که اطلاعات را تجزیه‌وتحلیل می‌کنند و خروجی را برای کاربر ارائه می‌دهند.


انواع مختلف فلومترهای جابه‌جایی مثبت


وجود مدل‌های مختلف از فلومترهای جابه‌جایی مثبت به دلایل متعددی برمی‌گردد که شامل تنوع در نوع مایع، شرایط عملیاتی، دقت مورد نیاز، و هزینه‌های نصب و نگهداری هستند. هر نوع فلومتر ممکن است برای کاربردهای خاصی مناسب باشد. برای مثال، مدل‌های پیستونی معمولاً برای مایعات با ویسکوزیته بالا و دقت بالا مناسب هستند، درحالی‌که فلومترهای توربینی برای جریان‌های بزرگ‌تر و سرعت‌های بالا مناسب‌تر هستند.

علاوه بر این، تفاوت‌های در محدوده دما و فشار محیط نیز می‌تواند توجیهی دیگر برای وجود مدل‌های مختلف باشد. برخی از فلومترها می‌توانند در شرایط دمایی و فشاری بسیار بالا یا پایین عملکرد مناسبی داشته باشند، درحالی‌که برخی دیگر از محدودیت‌هایی در این شرایط دارند.

 

1. فلومترهای PD با قطعات دوار


فلومترهای PD با قطعات دوار، یکی از انواع فلومترهای جابه‌جایی مثبت هستند که از قطعات دوار برای اندازه‌گیری جریان مایعات استفاده می‌کنند. عبارت PD به معنی "Positive Displacement" یا جابه‌جایی مثبت است که به این معناست که فلومتر بر اساس جابه‌جایی مایع درون یک محفظه بسته و از قطعات دوار برای انجام این عمل استفاده می‌کند. این قطعات دوار، معمولاً شامل پیستون‌ها، دیسک‌ها یا گیره‌ها هستند که در داخل یک محفظه محکم جابه‌جا می‌شوند.
زمانی که مایع از طریق فلومتر عبور می‌کند، قطعات دوار جابه‌جا می‌شوند و حجم مایع درون محفظه تغییر می‌کند. اندازه‌گیری جریان مایع بر اساس تعداد چرخش یا حرکت قطعات دوار صورت می‌گیرد. این فلومترها معمولاً برای مایعات با ویسکوزیته بالا و قابل‌اندازه‌گیری در دماهای مختلف مناسب هستند و در بسیاری از صنایع از جمله نفت و گاز، شیمیایی، غذایی و دارویی استفاده می‌شوند. از مزایای این نوع فلومترها می‌توان به‌دقت بالا، قابلیت استفاده در شرایط فشار و دمای مختلف، و عمر طولانی آنها اشاره کرد. بااین‌حال، برای استفاده از این فلومترها، نیاز به نگهداری و تعمیرات دوره‌ای و دقیق است تا عملکرد آنها بهینه باقی بماند.


فلومترهای پیستونی


فلومترهای پیستونی از جمله انواع فلومترهای جابه‌جایی مثبت هستند که برای اندازه‌گیری جریان مایعات استفاده می‌شوند. این فلومترها از یک پیستون یا شیار متحرک برای جابه‌جایی مایعات در داخل یک لوله یا محفظه استفاده می‌کنند. وقتی که مایع از فلومتر عبور می‌کند، پیستون به طور خودکار حرکت می‌کند و حجم مایع درون لوله یا محفظه تغییر می‌کند. اندازه‌گیری دبی مایع بر اساس حجمی که توسط پیستون جابه‌جا شده است انجام می‌شود.
یکی از ویژگی‌های مهم فلومترهای پیستونی، دقت بالا در اندازه‌گیری جریان مایعات است. این فلومترها به دلیل ساختار ساده و عدم وابستگی به شرایط محیطی مانند فشار و دما، قابلیت استفاده در شرایط مختلفی را دارند. همچنین، این فلومترها قابلیت اندازه‌گیری جریان مایعات با ویسکوزیته متغیر را نیز دارند و می‌توانند در بسیاری از صنایع از جمله نفت و گاز، شیمیایی، غذایی و دارویی استفاده شوند.

بااین‌حال، فلومترهای پیستونی ممکن است در مواردی که مایع دارای ذرات جامد یا رسوب است، مورد مشکل قرار بگیرند. همچنین، نیاز به نگهداری و تعمیرات دوره‌ای برای حفظ دقت و عملکرد بهینه این فلومترها الزامی است. از سوی دیگر، فلومترهای پیستونی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم و رایج در اندازه‌گیری جریان مایعات، توسط صنایع مختلف با استفاده از ویژگی‌های دقت، قابلیت استفاده در شرایط مختلف و قابلیت اندازه‌گیری جریان با ویسکوزیته متفاوت، مورداستفاده قرار می‌گیرند.

 

فلومترهای دنده‌ای


فلومترهای دنده‌ای یا چرخشی نیز به‌عنوان یک نوع از فلومترهای جابه‌جایی مثبت مورداستفاده قرار می‌گیرند. این فلومترها برای اندازه‌گیری دبی جریان مایعات استفاده می‌شوند و از یک مکانیزم چرخشی، معمولاً دنده‌ها، برای انجام این کار استفاده می‌کنند. وقتی مایع از فلومتر عبور می‌کند، دنده‌ها حرکت می‌کنند و مقدار دبی مایع بر اساس تعداد چرخش‌های دنده‌ها و سرعت آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود.

فلومترهای دنده‌ای دارای ویژگی‌هایی مانند دقت بالا، قابلیت اندازه‌گیری در شرایط مختلف دما و فشار، و عمر طولانی هستند. این فلومترها معمولاً در صنایعی که نیاز به اندازه‌گیری دقیق و مداوم جریان مایعات دارند، از جمله صنایع نفت و گاز، شیمیایی، غذایی و دارویی استفاده می‌شوند.
از سوی دیگر، فلومترهای دنده‌ای ممکن است در مواردی که مایع دارای ذرات جامد یا رسوب است، مشکلاتی را تجربه کنند و نیاز به نگهداری و تعمیرات دوره‌ای داشته باشند. بااین‌حال، با استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته، بسیاری از این مشکلات می‌تواند به حداقل برسد و این فلومترها به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی در اندازه‌گیری جریان مایعات در صنایع مختلف، مورداستفاده قرار می‌گیرند.


فلومترهای روتاری


فلومترهای روتاری، ابزارهایی هستند که برای اندازه‌گیری جریان مایعات و گازها استفاده می‌شوند و از اصل جابه‌جایی مثبت برای انجام این کار استفاده می‌کنند. این فلومترها دارای یک ساختار چرخشی هستند که به طور معمول از یک روتور و یک استاتور تشکیل شده‌اند. روتور حرکت چرخشی دارد و درون استاتور قرار گرفته است. وقتی مایع یا گاز از فلومتر عبور می‌کند، حرکت روتور به‌اندازه جریان مایع تغییر می‌کند و این تغییرات چرخشی بر اساس حجم مایع یا گاز اندازه‌گیری می‌شود.

فلومترهای روتاری دارای ویژگی‌هایی مانند دقت بالا، پاسخگویی سریع، و قابلیت استفاده در شرایط مختلف دما و فشار هستند. این فلومترها به دلیل ساختار داخلی دوار و قابلیت اندازه‌گیری در جریان‌های بزرگ و کوچک، در بسیاری از صنایع از جمله صنایع نفت و گاز، شیمیایی، پتروشیمی، و آب و فاضلاب استفاده می‌شوند.
ضمن نکات ذکر شده، فلومترهای روتاری معمولاً به دلیل ساختار داخلی پیچیده‌تری که دارند، نیاز به نگهداری و تعمیرات دوره‌ای بیشتری نسبت به سایر انواع فلومترها دارند. اما با وجود این مشکلات، فلومترهای روتاری به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم و رایج در اندازه‌گیری جریان مایعات و گازها، از اهمیت بالایی برخوردارند و در صنایع مختلف جهت کنترل و نظارت بر جریان‌های مختلف مایعات و گازها استفاده می‌شوند.


فلومترهای وانکل


فلومترهای وانکل، دستگاه‌هایی هستند که برای پایش جریان سیالات مورداستفاده قرار می‌گیرند. این دستگاه‌ها به طور گسترده در صنایع مختلفی از جمله صنایع نفت و گاز، شیمیایی، آب و فاضلاب، و صنایع فراوری مواد غذایی مورداستفاده قرار می‌گیرند.

فلومترهای وانکل به دلیل دقت و قابلیت اعتماد بالا در اندازه‌گیری جریان، و همچنین قابلیت کارکرد در شرایط مختلف دما، فشار و ویسکوزیته سیال، بسیار موردتوجه قرار گرفته‌اند. طراحی‌های مختلف فلومترهای وانکل، از جمله فلومترهای مغناطیسی، اولتراسونیک، حرارتی و ارتعاشی، امکان اندازه‌گیری دقیق جریان را در سیالات مختلف فراهم می‌کنند.
باتوجه‌به اهمیت اندازه‌گیری دقیق جریان در فرآیندهای صنعتی، فلومترهای وانکل به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در کنترل پروسه‌ها و ایمنی سیستم‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرند. از جمله کاربردهای مهم این دستگاه‌ها می‌توان به کنترل جریان مواد خوراکی در خطوط تولید، اندازه‌گیری مصرف آب و انرژی، و کنترل فاضلاب‌ها اشاره کرد.

 

2. فلومترهای PD بدون قطعات دوار


پیش‌ازاین یک نسل خاص از این دستگاه‌ها را بررسی کردیم، حالا فلومترهای PD  از سوی دیگر Positive Displacement بدون قطعات دوار، از جمله دستگاه‌های مهم در علم اندازه‌گیری جریان سیالات هستند که برای اندازه‌گیری حجم سیال در یک‌زمان خاص استفاده می‌شوند. این فلومترها بر اساس اصل حرکت قطعات متحرک درون یک محفظه ثابت عمل می‌کنند.
یکی از ویژگی‌های بارز فلومترهای PD بدون قطعات دوار، عدم وجود قطعات متحرک دوار است که به علت این ویژگی، این دستگاه‌ها معمولاً با قابلیت کارکرد بیشتر و دقت بالاتری نسبت به فلومترهایی که قطعات دوار دارند، مورداستفاده قرار می‌گیرند.


از دیگر ویژگی‌های مهم این دستگاه‌ها می‌توان به‌دقت بالا در اندازه‌گیری حجم سیال، توانایی اندازه‌گیری در فشارها و دماهای مختلف، و عدم وابستگی به خواص فیزیکی سیال اشاره کرد. این ویژگی‌ها باعث می‌شود فلومترهای PD بدون قطعات دوار مناسب برای اندازه‌گیری جریان در شرایط مختلف صنایع مانند نفت و گاز، شیمیایی، غذایی و دارویی، به‌خصوص در مواردی که سیالات با خواص مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرند، هستند.


فلومترهای دیافراگمی


علاوه‌برآن، فلومترهای دیافراگمی سری از فلومترهای جابه‌جایی مثبت هستند که برای اندازه‌گیری جریان مایعات استفاده می‌شوند. این فلومترها از یک دیافراگم حساس به استفاده می‌کنند که در معرض فشار مایع قرار دارد و به‌دقت تغییرات حجم مایع را اندازه‌گیری می‌کند. وقتی که مایع از فلومتر عبور می‌کند، دیافراگم حرکت می‌کند و تغییرات فشار یا حجم مایع را تشخیص می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های مهم فلومترهای دیافراگمی، دقت بالا در اندازه‌گیری جریان مایعات است. این فلومترها معمولاً برای مایعات با ویسکوزیته بالا و در دماها و فشارهای مختلف قابل‌استفاده هستند. همچنین، ازآنجایی‌که این فلومترها دارای ساختار دیافراگمی هستند، مقاومت بالا در برابر اثرات محیطی مانند شوک و ارتعاشات دارند.
فلومترهای دیافراگمی معمولاً در صنایع مختلفی از جمله صنایع شیمیایی، نفت و گاز، آب و فاضلاب، و داروسازی استفاده می‌شوند. بااین‌حال، نیاز به نگهداری دقیق و تعمیرات دوره‌ای برای حفظ عملکرد بهینه و دقت این فلومترها الزامی است. به‌طورکلی، فلومترهای دیافراگمی به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی در اندازه‌گیری جریان مایعات با دقت بالا و قابلیت استفاده در شرایط مختلف، از اهمیت بالایی برخوردارند.


فلومترهای بالونی


فلومترهای بالونی نوع و مدل دیگری از فلومترها هستند که برای اندازه‌گیری جریان سیالات مورداستفاده قرار می‌گیرند. این دستگاه‌ها از یک بالن یا سیلندری شکل استفاده می‌کنند که درون آن یک سیال جاری است. با افزایش حجم سیال، بالن به‌صورت تغییر شکل می‌دهد و این تغییر شکل به‌عنوان نشانگر برای اندازه‌گیری جریان موردنظر مورداستفاده قرار می‌گیرد.
یکی از مزایای اصلی فلومترهای بالونی، سادگی ساختار و عدم وجود قطعات مکانیکی متحرک است. این ویژگی باعث می‌شود که این دستگاه‌ها دارای عمر طولانی‌تر، دقت بالاتر و کمترین نیاز به نگهداری باشند.

فلومترهای بالونی به‌عنوان یک روش اندازه‌گیری محبوب برای جریان سیالات در مواردی مانند آب، هوا، گازهای طبیعی و غیره مورداستفاده قرار می‌گیرند. این دستگاه‌ها به دلیل قابلیت کارکرد در شرایط مختلف دما و فشار، سادگی عملکرد و همچنین هزینه مناسب، انتخابی مناسب برای بسیاری از برنامه‌های اندازه‌گیری جریان سیالات هستند.


سخن پایانی


فلومترهای جابه‌جایی مثبت به‌عنوان المان‌های بسیار مهم و حیاتی در صنایع مختلف شناخته می‌شوند. اهمیت این محصولات ناشی از نیاز مبرم صنایع به اندازه‌گیری دقیق و مداوم جریان مایعات است. از جمله کاربردهای اصلی این فلومترها می‌توان به کنترل و نظارت بر جریان‌های مایعات در صنایع نفت و گاز، شیمیایی، غذایی، دارویی، آب و فاضلاب، انرژی و صنایع تولیدی اشاره کرد. فلومترهای جابه‌جایی مثبت به کارخانه‌ها امکان می‌دهند تا بتوانند فرایندهای تولیدی خود را بهبود بخشیده و به‌صورت مداوم کیفیت محصولات خود را نظارت کنند.

علاوه بر این، اندازه‌گیری دقیق جریان مایعات تأثیر مستقیمی بر بهره‌وری و کارایی سیستم‌ها و تجهیزات دارد. به‌طورکلی، فلومترهای جابه‌جایی مثبت به‌عنوان ابزارهای بسیار حیاتی در صنایع به شمار می‌آیند که به بهبود عملکرد و کنترل پروسه‌های تولیدی و سایر فرایندهای صنعتی کمک می‌کنند.

۱۴۰۳/۱/۲۰