Takgeneral Logo
Takgeneral Logo

فلومتر عقربه‌ای چیست و چطور کار می کند؟

فلومتر عقربه‌ای یک وسیلة اندازه‌گیری است که برای اندازه‌گیری جریان سیالات مورداستفاده قرار می‌گیرد. این وسیله دارای یک عقربة نشان‌دهنده است که در صفحة اصلی یا داخل لوله جریان قرار دارد و با تغییر جریان سیال، حرکت می‌کند. عملکرد فلومتر عقربه‌ای بسیار ساده است، زیرا بر اساس قانون فیزیکی تغییر مکان عقربه نسبت به میزان جریان سیال است. با افزایش جریان، عقربه حرکت می‌کند و مقدار جریان را نشان می‌دهد.

این وسیله معمولاً در سیستم‌های صنعتی، آزمایشگاهی، و حتی در خانه‌ها استفاده می‌شود. یکی از مزایای فلومتر عقربه‌ای سادگی و قابلیت استفادة آسان آن است. از طرف دیگر، دقت اندازه‌گیری‌های انجام شده با این نوع فلومتر ممکن است باتوجه‌به عوامل مختلفی مانند ویسکوزیته و دما، کاهش یابد.

ضمن این تعاریف، فلومتر به‌عنوان یک ابزار ساده و موثر برای اندازه‌گیری جریان سیالات شناخته می‌شود که در انواع مختلفی از صنایع و کاربردها به کار می‌رود. در ادامه جزئیات بیشتری از این دستگاه‌ها و راهنمای خرید فلومتر در این دسته‌بندی را مرور می‌کنیم.

 
فلومتر عقربه‌ای چیست؟


فلومتر عقربه‌ای یک نوع سنجش‌گر جریان مایعات است که با استفاده از عقربه‌ها و شاخص‌های دیگر برای نمایش و اندازه‌گیری جریان مایعات مورداستفاده قرار می‌گیرد. این سنسورها معمولاً در سیستم‌هایی که نیاز به نظارت و کنترل جریان مایعات دارند، نصب می‌شوند. عملکرد آنها بر پایه انتقال جریان مایع از طریق یک لوله و ایجاد نیرویی که بر عقربه‌ها تأثیر می‌گذارد، استوار است.

با تغییرات در جریان، عقربه‌ها حرکت می‌کنند و به کاربر اطلاع می‌دهند که میزان جریان در کجا واقع شده است. این دستگاه‌ها به طور گسترده در صنایع مختلفی مانند صنایع نفت و گاز، صنعت شیمیایی، سیستم‌های تهویه و خنک‌کننده و دیگر نیازهای صنعتی به کار می‌روند.


تاریخچه فلومتر عقربه‌ای


تاریخچه فلومترهای عقربه‌ای به سال‌های قبل از توسعه فناوری‌های مدرن بازمی‌گردد. در طول قرن ۱۹، فلومترهای مکانیکی و سنسورهای ساده مانند پره‌ها و دیافراگم‌ها برای اندازه‌گیری جریان مایعات استفاده می‌شدند. با گذر زمان، نیاز به روش‌های دقیق‌تر برای اندازه‌گیری و کنترل جریان به وجود آمد.

فلومترهای عقربه‌ای به‌عنوان یک روش ساده و قابل‌اطمینان برای نمایش و کنترل جریان در دهه‌های پس از اوایل قرن ۲۰ توسعه یافتند. این دستگاه‌ها با استفاده از عقربه‌ها، شاخص‌ها و نشانگرها برای نمایش مقادیر جریان در واحدهای مناسب بر اساس نیازهای کاربردی طراحی می‌شوند.

تا به امروز، با پیشرفت فناوری و انواع مختلف سنسورها، فلومترهای عقربه‌ای نیز به‌روز شده‌اند. طراحی‌ها و دقت‌های بیشتر، همچنین استفاده از تکنولوژی‌های الکترونیکی و میکروپروسسورها، به بهبود عملکرد و دقت این دستگاه‌ها کمک کرده است. به همین دلیل، فلومترهای عقربه‌ای همچنان در بسیاری از صنایع و کاربردهای فنی بکار می‌روند و از تأثیرگذاری بالایی برخوردارند.


اصول کار فلومتر عقربه‌ای


فلومترهای عقربه‌ای یکی از ابزارهای اندازه‌گیری است که برای اندازه‌گیری جریان یا حجم مایعات مورداستفاده قرار می‌گیرند. اصول کار این فلومترها بسیار ساده است؛ به‌طورکلی، مایع وارد و خارج می‌شود و حرکت عقربه‌ها با تغییر حجم یا سرعت جریان مایع متناسب است.

عقربه‌ها در داخل فلومتر به‌وسیلة نیروی جریان مایع به حرکت درمی‌آیند. این فلومترها معمولاً دارای مکانیسم‌هایی هستند که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به عقربه‌ها اجازه می‌دهند تا حرکت کنند. برای دقت بیشتر، عواملی مانند ویسکوزیته مایع، فشار، دما و مشخصات فنی دیگر نیز در اندازه‌گیری تأثیرگذار هستند. بااین‌حال، اصول عمومی کارکرد فلومترهای عقربه‌ای بر پایة تغییر حجم یا سرعت مایع است و این ابزارها معمولاً به دلیل سادگی و قابلیت استفاده در شرایط مختلف، در بسیاری از صنایع و برنامه‌های مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرند.


مکانیزم اندازه‌گیری


اصول کار فلومتر عقربه‌ای بر پایه مکانیزم ساده‌ای که به‌وسیله جریان مایع در لوله‌ها ایجاد می‌شود، استوار است. وقتی که مایع درون لوله به جریان درمی‌آید، ایجاد فشار و نیرویی بر روی دیافراگم یا پره‌های فلومتر می‌کند. این نیرو باعث حرکت عقربه‌ها و نشانگرهای دیگر در دستگاه می‌شود.
در بسیاری از فلومترهای عقربه‌ای، از یک مکانیزم ساده از قوانین هیدرودینامیکی برای تحریک عقربه‌ها استفاده می‌شود. این مکانیزم معمولاً شامل یک سیستم لوله‌ها و اجزای متحرکی مانند پره‌ها یا دیافراگم‌ها است. وقتی جریان مایع از این لوله‌ها عبور می‌کند، نیرویی به پره‌ها یا دیافراگم‌ها وارد می‌شود که باعث حرکت آنها و در نتیجه حرکت عقربه‌ها می‌شود.

مهم‌ترین جنبه از اصول کار فلومترهای عقربه‌ای، قابلیت سادگی و قابلیت استفادة آنهاست. این دستگاه‌ها به دلیل عملکرد مکانیکی ساده، اغلب به‌عنوان یک راهکار مقرون‌به‌صرفه برای اندازه‌گیری جریان در کاربردهای صنعتی و فنی مورداستفاده قرار می‌گیرند.


اجزای تشکیل‌دهنده


هر فلومتر عقربه‌ای از یک سری المان‌ها و بخش‌ها تشکیل شده است:
1.    بدنة دستگاه: بدنه یا قابی که تمام اجزای دیگر روی آن نصب می‌شوند و جریان مایع را به درون دستگاه هدایت می‌کند.
2.    لولة جریان: لوله‌ای که مایع از آن عبور می‌کند و جریان را تولید می‌کند. معمولاً این لوله‌ها از جنس‌های مقاومی مانند استیل یا پلاستیک ساخته می‌شوند.
3.    پره‌ها یا دیافراگم‌ها: اجزایی که به تغییرات جریان مایع و فشار ناشی از آن واکنش نشان می‌دهند. وقتی جریان مایع بر آنها اثر می‌گذارد، آنها حرکت کرده و نیروی لازم برای حرکت عقربه‌ها و نشانگرها فراهم می‌کنند.
4.    عقربه‌ها: عناصری که حرکت خود را به کاربر نشان می‌دهند و مقدار جریان را نشان می‌دهند. این عقربه‌ها معمولاً به‌وسیلة مکانیزمی که به پره‌ها یا دیافراگم‌ها وصل شده‌اند، حرکت می‌کنند.
5.    نشانگرها: اجزایی که مقدار جریان را به شکل عددی یا مقیاسی بر روی دستگاه نمایش می‌دهند. این نشانگرها معمولاً به‌صورت اعداد، مقیاس‌ها یا نشانگرهای دیگری بر روی صفحة دستگاه نمایش داده می‌شوند.
6.    سیستم مکانیکی و حرکتی: شامل مکانیزم‌ها و سیستم‌هایی که حرکت عقربه‌ها و نشانگرها را فراهم می‌کنند، مانند چرخ‌دنده‌ها، مکانیزم‌های انتقال قدرت و سیستم‌های تنظیم‌کننده.


انواع فلومترهای عقربه‌ای


تنوع در فلومترهای عقربه‌ای به دلیل مجموعه‌ای از عوامل و نیازهای مختلف در صنایع و کاربردهای مختلف وجود دارد. این انواع فلومترها معمولاً برای اندازه‌گیری جریان سیالات مختلف مانند آب، گاز، نفت، و سایر مواد استفاده می‌شوند. این تنوع در فلومترها بر اساس ویژگی‌های فیزیکی و شرایط کاربردی متفاوتی که در هر صنعت یا فرآیند خاص وجود دارد، شکل می‌گیرد. یکی از دلایل اصلی تنوع در فلومترهای عقربه‌ای، نیاز به اندازه‌گیری دقیق و مستمر جریان سیالات در شرایط مختلف است. برای مثال، در صنایع نفت و گاز، اندازه‌گیری دقیق جریان این سیالات برای کنترل فرآیندها و ایمنی سیستم‌ها بسیار حیاتی است؛ بنابراین، فلومترهای عقربه‌ای با دقت و قابلیت اطمینان بالا برای این صنایع طراحی و تولید می‌شوند.

همچنین، ویژگی‌های فیزیکی مختلف سیالات مانند چگالی، ویسکوزیته و فشار، نیازمند فلومترهایی با طراحی و ابعاد متفاوت است. برای مثال، فلومترهای عقربه‌ای برای اندازه‌گیری جریان آب شایسته و دقیق باید قابلیت مقاومت در برابر فشارهای مختلف و دمای محیط را داشته باشند.


فلومتر روتامتر


فلومترهای عقربه‌ای انواع مختلفی دارند که هر یک برای شرایط و کاربردهای خاصی طراحی شده‌اند. یکی از این انواع فلومترهای عقربه‌ای، فلومتر روتامتر است. فلومتر روتامتر یا به طور خلاصه "روتامتر" یک نوع فلومتر است که از یک لولة شفاف به شکل استوانه‌ای و یک عقربه برای نمایش جریان مایعات استفاده می‌کند. در این دستگاه، مایع از لوله عبور کرده و باعث حرکت عقربه می‌شود.

مقدار جریان بر اساس مکان عقربه نشان داده می‌شود. این دستگاه‌ها معمولاً برای اندازه‌گیری جریان مایعاتی با دما و فشار پایین مناسب هستند و در کاربردهایی مانند صنایع شیمیایی، پتروشیمی، و فرآیندهای صنعتی دیگر استفاده می‌شوند. به دلیل سادگی و کارایی آنها، فلومترهای روتامتر به‌عنوان یکی از ابزارهای محبوب برای اندازه‌گیری جریان مایعات موردتوجه قرار می‌گیرند.


فلومتر متغیر


فلومتر متغیر یک نوع فلومتر است که قابلیت تنظیم جریان مایع را فراهم می‌کند. این نوع فلومتر به طور معمول از یک دستگاه قابل‌تنظیم برای تغییر میزان جریان استفاده می‌کند، مانند والوهای کنترلی یا والوهای پنوماتیک. با تنظیم والوها، جریان مایعات درون لوله قابل‌کنترل است و در نتیجه می‌توان نرخ جریان را تغییر داد. فلومترهای متغیر به‌عنوان ابزاری مهم در صنایعی که نیاز به کنترل دقیق و تنظیم جریان مایعات دارند، مورداستفاده قرار می‌گیرند، از جمله صنایع شیمیایی، نفت و گاز، پتروشیمی، آب و فاضلاب، و صنایع فرآیندی دیگر. این ابزارها به کمک تنظیم جریان، امکان بهینه‌سازی فرآیندها، کاهش هدررفت مواد و افزایش بهره‌وری را فراهم می‌کنند.


فلومتر اوریفیس


در دسته‌بندی دیگر، فلومتر عقربه‌ای یکی از انواع فلومترها است که برای اندازه‌گیری دبی جریان سیالات استفاده می‌شود، و فلومتر اوریفیس یکی از این انواع است. اوریفیس یک سازه ساده و کارآمد است که برای محدودکردن دبی جریان سیال از یک مخرج به کار می‌رود. در فلومتر اوریفیس، سیال از یک لوله به اوریفیس وارد می‌شود و به دلیل تغییر مقطع مسیر، سرعت سیال افزایش می‌یابد و فشار سیال کاهش می‌یابد. این تغییرات فشار و سرعت باعث ایجاد اختلاف فشار بین دو سر اوریفیس می‌شود که در نتیجه اندازه‌گیری دبی جریان سیال امکان‌پذیر می‌شود.

فلومتر اوریفیس عمدتاً برای سیالات نسبتاً خالص مورداستفاده قرار می‌گیرد و معمولاً در سیستم‌های آب و فاضلاب، صنایع شیمیایی و پتروشیمی، نیروگاه‌ها، و صنایع دیگری که نیاز به اندازه‌گیری دبی جریان سیال دارند، استفاده می‌شود. این نوع فلومتر به دلیل ساختار ساده، قابلیت استفاده و نصب آسان، و همچنین هزینه نسبتاً کم، موردتوجه بسیاری از صنایع قرار دارد.


فلومتر ونتوری


ضمن مدل‌هایی که اشاره شد، فلومتر ونتوری عقربه‌ای یک نوع فلومتر است که برای اندازه‌گیری جریان مایعات به کار می‌رود و از یک عقربه برای نمایش میزان جریان استفاده می‌کند. این دستگاه‌ها از یک سیستم لوله‌ها و یک مکانیزم مکانیکی برای تحریک عقربه استفاده می‌کنند. ونتورها بر اساس اصول هیدرودینامیکی عمل می‌کنند و مقدار جریان مایعات را بر اساس فشار ایجاد شده توسط جریان در داخل لوله‌ها اندازه‌گیری می‌کنند.

در فلومتر ونتوری عقربه‌ای، مایع از یک لوله مخصوص عبور می‌کند که به شکل ونتوری طراحی شده است. ونتورها به دو بخش اصلی تقسیم می‌شوند: بخش ورودی (با دهانه بزرگ‌تر) و بخش خروجی (با دهانه کوچک‌تر). وقتی که جریان مایع از بخش ورودی عبور می‌کند و به بخش خروجی می‌رسد، فشار در بخش خروجی افزایش می‌یابد و این فشار ایجاد نیرویی می‌شود که به عقربه دستگاه اثر می‌گذارد و عقربه به مقدار جریان متناظر حرکت می‌کند.

فلومترهای ونتوری عقربه‌ای به دلیل ساختار ساده و عملکرد قابل‌اعتماد خود، در بسیاری از کاربردهای صنعتی و فنی مورداستفاده قرار می‌گیرند.


فلومتر پیتوت


این دستگاه به شکل یک لوله مجاور و یک محفظه باز که به دو سری مجاور این لوله وصل است، تشکیل شده است. جریان سیالی که از لوله عبور می‌کند باعث ایجاد فشار کاهشی در محفظه باز می‌شود. این کاهش فشار، باعث بالارفتن سطح سیال در محفظه می‌شود و در نتیجه ارتفاع سیال در محفظه به‌اندازه جریان سیال در لوله متناسب می‌شود.
در دستگاه فلومتر پیتوت، یک شاخه عقربه‌ای به سطح سیال نزدیک شده و نشانگر ارتفاع سیال را نشان می‌دهد. با افزایش جریان سیال، سطح سیال در محفظه بالاتر می‌رود و عقربه نیز به سمت بالا حرکت می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، نشانگر ارتفاع سیال در محفظه به‌اندازه جریان سیال تغییر می‌کند و این ارتفاع با استفاده از مقیاس‌های روی دستگاه خوانده می‌شود تا مقدار جریان سیال را اندازه‌گیری کند.


فلومتر توربینی


سپس در یک دسته‌بندی مهم، فلومتر توربینی یکی از انواع فلومترهای عقربه‌ای است که بر اساس اصل عملکرد توربین ساخته شده است. این دستگاه شامل یک توربین که درون یک لوله جریان سیالات قرار دارد و به یک محور متصل است، و یک سیستم عقربه‌هایی است که به حرکت توربین وابسته است. وقتی جریان سیال از توربین عبور می‌کند، توربین به دوران در می‌آید و این چرخش توسط سیستم عقربه‌ها قابل‌مشاهده است.

هر چه جریان سیال بیشتر باشد، توربین با سرعت بیشتری دوران می‌کند و عقربه‌ها نیز به سرعت بیشتری حرکت می‌کنند. در نتیجه، با خواندن موقعیت عقربه‌ها بر روی مقیاس‌های مختلف فلومتر، می‌توان مقدار جریان سیال را اندازه‌گیری کرد.

فلومترهای توربینی معمولاً در برنامه‌هایی مانند صنایع نفت و گاز، صنایع شیمیایی، تولید برق و سیستم‌های تهویه و تبرید استفاده می‌شوند به دلیل دقت، دوام و قابلیت اطمینان آنها در اندازه‌گیری جریان سیالات.


فلومتر کوریالیس


فلومترهای عقربه‌ای، به‌عنوان یکی از اولین و ساده‌ترین روش‌های اندازه‌گیری جریان سیالات، همچنان در صنایع مختلف استفاده می‌شوند. یکی از این مدل‌ها، فلومتر کوریالیس است که نام خود را از نام مخترع خود، هنری کوریالیس، می‌گیرد. این نوع فلومتر به طور معمول برای اندازه‌گیری جریان سیالات در خطوط لوله‌ها و سیستم‌های فشار بالا استفاده می‌شود. فلومتر کوریالیس از یک عقربه برای نمایش جریان استفاده می‌کند که با تغییر فشار سیال به‌صورت مستقیم در تحرک آن تأثیر می‌گذارد.

این عقربه، معمولاً به‌وسیله یک مکانیسم داخلی که با جریان سیال در ارتباط است، حرکت می‌کند و مقدار جریان را نشان می‌دهد. ازآنجایی‌که فلومتر کوریالیس بر اساس اصول فیزیکی ساده‌ای کار می‌کند و نیاز به اتصال برق یا سیم‌کشی ندارد، به طور گسترده در محیط‌های صنعتی با شرایط سخت استفاده می‌شود. این ابزار با قیمت مناسب، دقت قابل‌قبول و عمر مفید طولانی، یکی از انتخاب‌های محبوب برای اندازه‌گیری جریان سیالات است.


فلومتر التراسونیک


فلومترهای التراسونیک با مکانیزم‌های عقربه‌ای، به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های اندازه‌گیری جریان سیالات، در صنایع مختلف بکار می‌روند. این مدل‌ها از اصول فیزیکی موج‌های التراسونیک برای اندازه‌گیری جریان سیالات استفاده می‌کنند. در این فلومترها، یک یا چند عنصر التراسونیک در داخل لوله نصب می‌شود که موج‌های صوتی را از طریق سیال می‌فرستند. باتوجه‌به سرعت جریان سیال، زمانی که موج‌های التراسونیک به سمت جریان حرکت می‌کنند و زمانی که به سمت مخالف حرکت می‌کنند، تفاوت دارند.
این تفاوت زمانی، معکوس مستقیماً با سرعت جریان سیال در ارتباط است. یک مکانیزم عقربه‌ای به کار گرفته می‌شود تا این تفاوت زمانی را به یک مقدار قابل خواندن برای کاربران تبدیل کند. این عقربه با تغییر در سرعت جریان، حرکت می‌کند و مقدار جریان را نمایش می‌دهد. فلومترهای التراسونیک عقربه‌ای از دقت بالا، پایداری، و عمر مفید طولانی برخوردارند که آنها را به گزینة محبوب برای اندازه‌گیری جریان سیالات در بسیاری از برنامه‌های صنعتی تبدیل کرده است.


کاربردهای فلومتر عقربه‌ای


به سبب ویژگی‌های فنی و دقت این دستگاه‌ها، آن‌ها را می‌توان در حوزه‌های مختلف از جمله موارد ذیل مورداستفاده قرار داد:
1.    اندازه‌گیری جریان سیالات
2.    کنترل و نظارت بر جریان آب
3.    استفاده در سیستم‌های خنک‌کننده
4.    استفاده در سیستم‌های گرمایشی
5.    استفاده در صنایع نفت و گاز
6.    کنترل و نظارت بر جریان گازها
7.    استفاده در صنایع شیمیایی و پتروشیمی
8.    کنترل و نظارت بر جریان مواد شیمیایی


مزایا و معایب فلومتر عقربه‌ای


فلومترهای عقربه‌ای در حقیقت یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای اندازه‌گیری جریان است که هنوز هم استفاده می‌شوند. علت استفاده از آن‌ها می‌تواند به چندین عامل برگردد. اولاً، سادگی و قابلیت استفاده آسان آن‌ها می‌تواند از جمله دلایل اصلی باشد. فلومترهای عقربه‌ای اغلب با یک ساعت شبیه‌سازی شده‌اند و تا حد زیادی قابل‌فهم هستند. ثانیاً، این ابزارها اغلب به‌صورت مکانیکی عمل می‌کنند و بدون نیاز به انرژی خارجی می‌توانند کار کنند. این امر آن‌ها را به گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه و کارآمد برای برخی از کاربردها تبدیل کرده است.
مزایا:
1.    سادگی و سهولت در استفاده
2.    عمر باتری طولانی
3.    عدم نیاز به برق
4.    ارزان‌قیمت
5.    مقاومت در برابر شرایط محیطی مختلف
6.    قابل استفاده در محیط‌هایی که دما بسیار پایین یا بسیار بالا است.
معایب:
1.    دقت کمتر نسبت به سایر انواع فلومترها
2.    نیاز به تعویض و تنظیم برخی المان‌ها
3.    نیاز به کالیبره کردن دقیق
4.    حساسیت به انحرافات مکانیکی
5.    محدودیت در اندازه‌گیری دبی بزرگ‌تر

سخن پایانی


فلومتر عقربه‌ای یک نوع سیستم مهم و تأثیرگذار در بازار برای اندازه‌گیری است که برای اندازه‌گیری جریان مایعات استفاده می‌شود. این دستگاه از یک سیستم عقربه‌ای تشکیل شده است که با حرکت آن، میزان جریان مایع را نشان می‌دهد. در فلومترهای عقربه‌ای، مایع از یک لوله عبور می‌کند و عقربه‌ها به‌وسیله تأثیر مایع بر روی آنها حرکت می‌کنند.
این عقربه‌ها معمولاً باتوجه‌به اندازه‌های مختلف جریان، به واحد‌های متناسب مثل لیتر در دقیقه یا گالن در دقیقه تقسیم شده‌اند. به‌علاوه، برخی از فلومترهای عقربه‌ای دارای مکانیزم‌هایی برای تنظیم جریان مایع و یا افزودن و کاهش فشار مایع هستند. این ابزارها به‌عنوان یکی از روش‌های ساده و قابل‌اعتماد برای اندازه‌گیری جریان مایعات در صنایع مختلف از جمله صنایع شیمیایی، نفت و گاز، پتروشیمی و غیره مورداستفاده قرار می‌گیرند.

۱۴۰۳/۱/۱۷